Γιατί τα έργα τέχνης αυτό ξέρουν να κάνουν…
Να συγκινούν, να μιλούν όλες τις γλώσσες και να σκάνε μέσα μας πάνω από όλους τους συμβατούς ανθρώπινους κώδικες επικοινωνίας.
Γιατί ένα έργο τέχνης έχει τη δική του γλώσσα, μια ανώτερη γλώσσα. Που φτιάχτηκε από τον άνθρωπο αλλά στέκεται πάνω από αυτόν. Ο άνθρωπος είναι αδύναμος, η δύναμη του έργου νικά, το να αγγίζει και να συγκινεί όλους τους ανθρώπους το κάνει παν-ανθρώπινο υπέρ- ανθρώπινο.
Ένα έργο τέχνης δε το βλέπεις, το νιώθεις. Αν δε το νιώσεις, απλά, δεν είναι. Δεν είναι για σένα, για σένα προσωπικά αν σε ανατριχιάσει, δε σε θαμπώσει, δε σου γεμίσει τα μάτια και το νου, αν δε κάνει τα μάτια σου να βουρκώσουν. Δεν είναι απαραίτητο όλα αυτά να γίνουν με μιας.
Ένα έργο τέχνης δεν είναι όμορφο. Δεν είναι ανάγκη δηλαδή να είναι όμορφο. Γιαυτο δεν το κρίνεις με μια ερώτηση με ναι ή όχι για απάντηση. Δε πρόκειται να στολίσει τον τοίχο του τζακιού σου, όπως κάποια φορά μου είχε πει ένας ηλικιωμένος κύριος μέσα στο Tate Modern*.
There’s only one person to whom you speak in the audience. ONE.
Σε όποιου τύπου ακροατηρίου κ να βρίσκεσαι κι από όποια πλευρά…
*κάποια φορά που περιπλανιώμουν στην αίθουσα του Σουρεαλισμού κι έχοντας στραμένα τα μάτια και το νου προς ένα πίνακα του Μιρό με αποσπά η φωνή ενός κυρίου που στέκεται δίπλα μου κ αναφωνεί με εμφανή ενόχληση (κ βαριά αγγλική προφορά):
“You wouldn’t put that over your fireplace, would you?”
Εμένα μου πηρε λιγο χρονο να συνειδητοποιησω τι λέει κ του εριξα ένα βλεμμα συγκαβατικο, δε του δινα κ ‘άδικο…
Apollon- Balanchine
πρωτο κομματι: Balanchine. Ομορφο, λυρικο, ορφικο, λιγο κλασικο αλλα ένα νημα κραταγε την ισορροπια αναμεσα σε όλα αυτά. Θέμα κλασικό και μυθολογικό δικό μας, ο Απόλλωνας και οι μούσες του, η Καλλιόπη, η Τερψιχόρη και η Πολύμνια για το θέατρο, τον χορό και
την ποίηση. Μουσική γραμμένη από τον Stravinsky σε μια χορογραφία που την έκανε και μιλούσε χάρις στα πόδια που με παιγνιδιαρικη διάθεση πάταγων ακριβώς πάνω τόσο που νόμιζες ότι στην πραγματικότητα οι χορευτές με τα πατήματα τους έπαιζαν μια μια τις νότες. Ο Απόλλωνας δεν ήταν άλλος από τον Nicola le Riche για σήμερα το βράδυ- και είναι τόσο μα τόσο αγαπητός… είναι ο μοναδικός χορευτής της όπερας που μπορώ να καταλάβω από την κίνηση του, από τον αέρα του… πάντα όσο μακριά κι αν είμαι από τη σκηνή… (σήμερα, δε, που ήμουν και κοντά στη σκηνή πρόσεξα ότι κουρεύτηκε κιόλας…)
O Zlozony/ O composite- Trisha Brown
Το δεύτερο κομμάτι ήταν τόσο μα τόσο μιας άλλης διάθεσης. Μου άρεσε με ένα περίεργο τρόπο… λίγο σκοτεινό, λίγο διαφορετικό… (από αυτά που μ’αρεσουν καλυτέρα ειδικά σε χορό…)
Τα πόδια πάταγων πάνω σε «σύγχρονα» βήματα και νότες. Η μουσική ήταν καθοριστική, μυστικιστικη, τελετουργική, με ένα δικό της ρόλο αινιγματικό γιατί τα λόγια που τη συνόδευαν ήταν σε μια γλώσσα που δε μπορούσα να καταλάβω… ίσως ρώσικα ή κάποια άλλη που έμοιαζε στο άκουσμα της- και θα’θελα πολύ να καταλάβαινα ποια ιστορία διηγούνταν γιατί αυτό ήταν το πιο έντονο αίσθημα που μου άφηνε η μουσικη,ότι έχει ένα αφηγηματικό ρόλο μέσα στο έργο και μαρτυρά ένα δράμα. Με λίγο ψάξιμο βρήκα ότι η Laurie Anderson έχει κάνει τη μουσική σε μια ειδική σύνδεση/δημιουγια για την παράσταση αυτή.
(These were then organized into sequences by using two poems, St. Vincent Millay's "Renascence" and Milosz's "Ode to a Bird," which serve as kinds of librettos for movement, although not as narratives. The title of the piece is taken from Milosz's poem, which begins in its English translation with "O composite,/O unconscious." The poem, recited in a sensual voice in Polish, is also integrated into Ms. Anderson's haunting score. )
Αυτό που εισέπραττα από όλο αυτό που έφτανε σε μένα ήταν κάτι πολύ έντονο. Δε μου έχει μείνει μια κίνηση, η μια στιγμή που να μπορώ να συγκρατήσω και να το εξηγήσω. Κάτι πολύ βαθύ, (emotional), διαφορετικό, πολύ σύγχρονο, με ένα μυστηριώδες πέπλο να το καλύπτει.
Le Sacre du Printemps- Pina Bausch
Το τρίτο κομμάτι όμως ήταν αυτό που έκλεβε τις εντυπώσεις. Από την Pina Bausch πάλι με μουσική του Stravinsky. Η σκηνή, κατά τη διάρκεια του διαλειμματος γέμισε με χώμα. Το έργο πολύ γήινο, με άμεση επαφή με το χώμα και τη γη με τους χορευτές να πατανε γερά πάνω του. Μου έφερε στο νου το μύθο της Περσεφόνης που έπρεπε να αποχωριστεί χωρίς τη θέληση της τον πάνω κόσμο. Δεν έχω ιδέα αν έχει σχέση ο μύθος με το συγκεκριμένο έργο ή αν είχε κάποια αναφορά στη μυθολογία η ίδια η χορογράφος. Η μουσική συντόνιζε τη βιρτουοζα κίνηση δίνοντας της μια βιαιότητα, κάνοντας την έντονη και κοφτή.
Είχα ξεχάσει πόσο επιβλητική μπορεί να είναι η κίνηση που εκτελείται με μιας από μια ομάδα ανθρώπων, γιατί εδώ οι χορευτές, χωρισμένοι σε 2 ομάδες ανδρών και γυναικών, κάλυπταν όλη τη σκηνή. και το αποτέλεσμα ήταν τόσο αρμονικό και θεατρικό: τα στιβαρά σώματα που πάλλονταν σε κάθε διαπεραστική χορδή των βιολιών. Όταν η μουσική σταματάτε μπορούσα να ακούσω το λαχανιτο τους που έμοιαζε με τον απόηχο και την ολοκλήρωση της κίνησης τους.
("le spectacle d'un grand rite sacral païen : les vieux sages, assis en cercle, et observant la danse à mort d'une jeune fille, qu'ils sacrifient pour leur rendre propice le dieu du printemps". En effet, voici la note de programme distribuée le soir de la création :
Premier tableau : L'Adoration de la terre
Printemps. La terre est couverte de fleurs. La terre est couverte d'herbe. Une grande joie règne sur la terre. Les hommes se livrent à la danse et interrogent l'avenir selon les rites. L'Aïeul de tous les sages prend part lui-même à la glorification du Printemps. On l'amène pour l'unir à la terre abondante et superbe. Chacun piétine la terre avec extase.
Deuxième tableau : Le Sacrifice
Après le jour, après minuit. Sur les collines sont les pierres consacrées. Les adolescentes mènent les jeux mythiques et cherchent la grande voie. On glorifie, on acclame Celle qui fut désignée pour être livrée aux Dieux. On appelle les Aïeux, témoins vénérés. Et les sages aïeux des hommes contemplent le sacrifice. C'est ainsi qu'on sacrifie à Iarilo, le magnifique, le flamboyant.)
Η μελωδία στα αφτιά μου με συνόδευε για πολύ ώρα αφού άφησα την Opera….
{Το σύνδρομο μου μου έχει αφήσει σίγουρα η επαρχία είναι μια απληστία να μη χορταίνω να βλέπω πράγματα (γιατί συνήθως σε αυτήν αυτά τα πράγματα που έχει να δεις είναι λίγα..) έτσι όταν συμβαίνει κάτι πρέπει να τρέξεις να το δεις.
Τελικά αυτό το εφαρμόζω όπου και να βρίσκομαι σε αυτά που πρέπει να δω..αλλά βρίσκω κατάλοιπα αυτού του συνδρόμου χωρίς αμφιβολία…}
Αυτό λοιπόν που είδα σήμερα είχε μια απίστευτη συγκύρια να ταιριάζει και πολύ με τις σκέψεις μου και να καταφέρει χωρίς δυσκολία να περάσει από όλα τα στρώματα του συνειδητού μέσα βαθειά…
Έργο που αφήνει ένα μούδιασμα… από την πρώτη στιγμή…
Ένας άνδρας στη σκηνή που από πάνω έως κάτω είναι περιτυλιγμένος με διάφανη ταινία… δε μπορεί να αναπνεύσει – και παραπέμπει κάπως στο βασανιστήριο(δε-θυμάμαι-πως-το-λενε) που τύλιγαν το κεφάλι με μια σακούλα όπου την έδεναν και το θύμα τέλειωνε το οξυγόνο και ένιωθε το θάνατο του…
Ασφυξία…
Δεν υπάρχει οξυγόνο… μουδιάζεις γιατί το σώμα σου και το κεφάλι σου είναι έτσι φυλακισμένο, δεν αναπνεει… ασφυκτιά…
Το σώμα δεν μπορεί δεν αντέχει: βασανίζεται, ποναει, υποφέρει, και αρχικά νομίζεις ότι το μαρτύριο του προέρχεται από τον πόνο του χτυπήματος αλλά, όχι, το μυαλό είναι αυτό που δε μπορεί να υποταχτεί…
σκέψεις, εμμονές, βουτιά στο υποσυνείδητο και το άτομο δεν τα αντέχει όλα αυτά… και η φυσική αδυναμία του να αναπνεύσει ακολουθεί το μυαλό που νοσεί.
Η φιγούρα μπροστά σου γίνεται η μορφή των σκέψεων σου που χοροπηδούν στους ήχους της απόγνωσης του ουρλιαχτού σου…
Isolement: Απομόνωση… Μόνος-αυτή η διαδικασία είναι η βουτιά στο υποσυνείδητο του καθενός μας.
η απομόνωση και η τρέλα που φέρνει η φυλακή μέσα σε ένα κελί (στο μυαλό?)
Εspace Infini… στην άλλη όχθη είναι η τρέλα ή η σωτηρία? Ή μήπως δεν υπάρχει τέλος?
Βαθύ βαθύ το πέσιμο,βαθύ βαθύ το ανέβασμα,το αέρινο άγαλμα κρουστό μες στ’ ανοιχτά φτερά του,
βαθιά βαθιά η αμείλικτη ευεργεσία της σιωπής,
-τρέμουσες φωταψίες της άλλης όχθης,
όπως ταλαντεύεσαι μες στο ίδιο σου το κύμα,
ανάσα ωκεανού. Ωραίος ανάλαφρος ο ίλιγγος τούτος, - πρόσεξε, θα πέσεις. Μην κοιτάς εμένα,εμένα η θέση μου είναι το ταλάντευμα – ο εξαίσιος ίλιγγος.*
*(Ρίτσος, Η σονάτα του σεληνόφωτος)
Mήπως αυτό που μας λείπει είναι το διαφανές περίβλημα?
